GIDALAR İÇİN İKİ ÖNEMLİ TARİH STT ve TETT

                                                                                                                                                                            15 Ocak 2026

Son günlerde basında sıkça yer alan “tarihi geçmiş gıda ürünlerinin satılması” haberleri bir yandan bilgi eksikliği nedeniyle akılları karıştırırken, diğer yandan resmi denetimlerdeki zafiyeti gözler önüne sermektedir. TMMOB Gıda Mühendisleri Odası olarak, meslek ve uzmanlık alanımızı doğrudan ilgilendiren bu konuda, bilgi kirliliği ve karmaşaya açıklık getirmek bir zorunluluk haline gelmiştir.

• Son Tüketim Tarihi (STT) su aktivitesi yüksek, mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu nedenle insan sağlığı açısından kısa süre içerisinde tehlike oluşturması muhtemel olan gıdaların tüketilebileceği son tarih olarak tanımlanır. Burada kast edilen; özellikle et, süt ve yumurta gibi çabuk bozulan ve gıda zehirlenmesine yol açma riski yüksek olan gıdalardır. Bu ürünlerin ambalajları üzerine, saklama koşullarına ek olarak mutlaka STT ibaresi de basılır. STT’si geçmiş gıdaları 5996 sayılı Gıda ve Yem Kanunu  güvenilir olmayan gıda olarak kabul etmektedir. Dolayısıyla bu ürünlerin, satılması yasaktır ve hiçbir koşulda satın alınmaması gerekir. Bu sebeple marketlerde reyonlar resmi otorite tarafından düzenli olarak kontrol edilmeli, son tüketim tarihi geçen gıdalar raflardan ve piyasadan toplatılmalı, idari yaptırımlar uygulanmalıdır.

• Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) ise su aktivitesi düşük; dolayısıyla mikrobiyolojik yönden kolay bozulmayan ve tarihi geçtiğinde halk sağlığı için risk yaratmayan ve hatta bir süre daha kalitesini koruyabilen ürünler için kullanılır. Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT), Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği’ne uygun şekilde muhafaza edildiğinde, gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süreyi gösterir. Genelde un, çay, şeker, bakliyat, makarna gibi kuru gıdaların üzerinde tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) yazar. Bu gruptaki gıdalar, bu tarihe kadar güvenle tüketilebilir. Düşük risk grubundaki bu gıdalar, bazen TETT’si geçmiş olsa da kıvamı, tadı ve kokusu gibi kalite özelliklerini kaybetmeyebilir. Dolayısıyla, TETT’si geçen gıda ürünleri, gıda güvenliğinin sağlandığı şartlarda muhafaza edilmek, ambalajında hasar olmamak, tat, koku, renk vb kalite özellikleri bozulmamış olmak koşuluyla tüketilebilir. Ancak, TETT’si geçmiş gıdalar, diğer gıdalardan net bir şekilde ayrıştırılarak buna ilişkin bilgilendirme tüketiciye sunulmalıdır. Bu gıdalar, gıda satış noktalarında özel olarak belirlenen ayrı reyonlarda satışa sunulmalıdır.

Yukarıdaki tanımlardan anlaşılacağı gibi, hiçbir zaman et, süt, balık, tavuk ve ürünlerinin ambalajı üzerinde TETT bulunamaz.

Yazılı ve görsel medyaya yansıyan haberlerde, etiket ve ambalajlarında STT yerine TETT yazılmış köfte ve şarküteri ürünleri görülmektedir. Bu durum, gıdaların denetimlerinde yaşanan zafiyeti gözler önüne sermektedir. TETT içeren bir köftenin satışta olması, hatta bu tarih geçtiği için indirimde olması, raflarda yer alması yasa ve yönetmeliklere aykırıdır, kabul edilemez.

Bunun yanında, bakliyat, şeker, çay, bisküvi, makarna gibi kuru gıda ürünlerinin Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) geçtikten sonra market raflarında olmasını, halk sağlığı açısından tehdit olarak göstermek de tüketiciyi yanıltmaktadır. Bilgi eksikliği ve bilgi kirliliğinin yanısıra, konu uzmanı olmayan kişilerin medyada yer bulması, tüketicinin yanıltılmasına ve yanlış bilgilendirilmesine yol açmaktadır.

TMMOB Gıda Mühendisleri Odası olarak, halk sağlığı ve güvenli gıda üretiminin önemine bir kez daha vurgu yaparak, önerilerimizi tekrar paylaşmak isteriz:

• Halkın güvenli gıdaya ulaşmasında birincil sorumluluk taşıyan Tarım ve Orman Bakanlığı, hem üretim, hem tüketim, hem de satış yerlerindeki her türlü denetimi daha etkili ve dikkatli yapmalı, suistimalleri gözden kaçırmamalı, tespit edilen uygunsuzluklara karşı caydırıcı yaptırım ve cezalar verilmelidir. Sahada uzman, liyakatli ve yetkin meslek gruplarının görev alması hedeflenmeli, konu ile ilgili kapsamlı eğitime sahip başta gıda mühendisleri olmak üzere, yeterli sayıda denetçi istihdamı sağlanmalıdır.
• Tüketiciler, her koşulda kayıtdışı ve merdiven altı gıda ürünlerinden uzak durmaları konusunda uyarılmalıdır. Etiket okur-yazarlığı artırılmalı, etiketi olmayan gıdalar ile son tüketim tarihi (STT) geçmiş olan et, balık, tavuk, süt ve süt ürünleri gibi mikrobiyolojik bozulmaya yatkın gıdaların, hiçbir koşulda satın alınmaması ve tüketilmemesi konusunda bilgilendirilmelidir.
• Soğuk zinciri bozulmuş hayvansal gıdalar STT tarihine bakılmaksızın ret edilmelidir.
• Tüketiciler yanlış uygulamalar tespit ettiği zaman, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın “ALO 174” hattını arayarak yada alo174@tarimorman.gov.tr ve +90 501 174 01 74 WhatsApp hattına yazarak şikayette bulunmalıdır.

Kamuoyuna saygı ile duyururuz.

TMMOB Gıda Mühendisleri Odası