5 Kasım 2023 tarihinde yayınlanan TGK Bulaşanlar Yönetmeliği ile; palm yağları da dahil olmak üzere bitkisel sıvı ve katı yağlarda işleme bulaşanları olarak 3-monokloropropandiol (3-MCPD) ve Glisidil yağ asidi esterleri (glisidol olarak ifade edilir) için maksimum limitler belirlenmiştir.

Belirlenen maximum limitler için mevzuata uyum çerçevesinde 2 yıllık geçiş süresi tanınmış olup 31.12.2025 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanacaktır.

Bu kapsamda 01.01.2026 itibariyle Bitkisel Gıda ve Yem ile Gıda ile Temas Eden Madde Malzemelerin İthalat Kontrollerine Dair Uygulama Talimatı kapsamında gerçekleştirilecek ithalat resmi kontrollerinde;

"Bitkisel Gıda ve Yem ile Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelerin İthalatına İlişkin Analiz Sıklıkları Tablosu’nda yer alan analiz sıklıklarına göre numune alınan gıda güvenliği kriterlerine ek olarak menşei farketmeksizin palm yağı ve fraksiyonlarının (palm olein, palm kernel stearin vb.) ithalatında 3-MCPD ve Glisidol için %100 analiz sıklığı çerçevesinde numune alınacaktır. 

Yapılacak analizler, TGK Bulaşanlar Yönetmeliği'nde yer alan maksimum limitlere göre değerlendirilecek olup, mevzuata aykırı ürünlerin ithalatına izin verilmeyecektir.

Teknik Bilgi:

Meyveler, tohumlar, sert kabuklu yemişler ve balıklar gibi çeşitli ürünlerden elde edilen bitkisel yağlar ve balık yağları, “yenilebilir yağlar” olarak sınıflandırılır. Bu yağların rafine edilmesi (yaklaşık 200 °C veya daha yüksek sıcaklıklarda) 3-MCPD, 3-MCPDE’ler ve GE’ler oluşumuna neden olabilmektedir.

3-MCPD: 3-MCPD ve 2-monokloropropan-1,3-diol (2-MCPD), gıdanın işlenmesi sırasında oluşabilecek maddelerdir. 3-MCPD, işlenmiş gıdalarda ortaya çıkabilen bir bulaşandır. (Yani kasıtlı eklenen bir madde değildir).

3- ve 2-MCPD’nin esterleri ile glisidil esterleri, işlenmiş bitkisel yağların bulaşanlarıdır. 3- ve 2-MCPD ile bunların esterleri, yenilebilir yağ rafinasyonunun deodorizasyon aşamasında, yağda doğal olarak bulunan klor bileşikleriyle gerçekleşen reaksiyon sonucunda oluşur.

3-MCPDE: 3-monokloropropan-1,2-diol ile yağ asitlerinden türetilen esterlerdir.

GE: Glisidol ile yağ asitlerinden türetilen esterlerdir.

Not: Yukarıda belirtilen bildiriler ışığında 3-monokloropropandiol (3-MCPD) ve Glisidil yağ asidi esterleri (glisidol olarak ifade edilir) bulaşanı başta palm yağı olmak üzere zeytinyağı, fındık yağı gibi meyveden elde edilen yağlar için risk oluşturmaktadır.

Açıklama:

(Neden böyle bir duyuruya ihtiyaç duyuldu?)

Ülkemizde palm yağı birçok farklı gıda sanayinde (kek, çikolata, bisküvi, margarin ve kızartma yağları gibi gıdaların üretiminde) bileşen olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır. Ekonomik sebepler ile birlikte ürünün hidrojenesyona ihtiyaç duyulmadan, doğal olarak katı formda olması gibi avantajları nedeniyle tercih edilmektedir.

Palmın ülkemize; palm yağı, palm olein, palm stearin gibi fraksiyonlarının ithalatı yapılmaktadır. Küresel palm yağı pazarına hakim iki ülke olmakla birlikte (Endonezya ve Malezya) Türkiye’ye gıda amaçlı palm yağı ithalatı Malezya’dan gerçekleştirilmektedir.

Genel olarak ülkemize ithal edilen ürünler son ürün olarak değil, tekrar rafine edilmek üzere ithal edilmekte olup (Ancak ithal edilen ürünün doğrudan piyasaya verilme ihtimali de bulunmaktadır.) 3-MCPD ve Glisidol yönünden TGK Bulaşanlar Yönetmeliği şartlarını taşımayan özelliktedir.

Malezya’dan, mevzuata uygun palm yağı tedariği mümkün olmakla birlikte ekstra maliyetler doğurmaktadır. Sektör tarafından, yüksek 3-MCPDE ve veya GE içeren palm yağlarının ülkeye ithal edilmesi ve ülke içinde tekrar rafinasyon işlemine tabi tutularak ürünün uygun hale getirilmesi talep edilmektedir.

Teknolojik olarak gerekli alt yapıya sahip rafinasyon tesislerinde söz konusu bulaşanların mevzuat limitleri altına düşürülmesi mümkün olsa bile 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nda belirtildiği üzere gıda kodeksine aykırı ürünler üretilemez, işleme tabi tutulamaz ve piyasaya arz edilemezler. Bu nedenle ithalatı gerçekleştirilmek istenen palm yağlarının TGK Bulaşanlar Yönetmeliği’ne aykırı olduğunun tespit edilmesi durumunda yurda girişine izin verilmeyecektir.